TYT AYT Felsefe Çıkan Kavramlar ve Açıklamaları

TYT AYT Felsefe Kavramlar Neden Önemli?

TYT ve AYT felsefe soruları, büyük oranda temel felsefe kavramlarının bilinmesine dayanır. Kavramları doğru tanımlayıp örneklerle ilişkilendirebilen öğrenciler hem çoktan seçmeli sorularda hem de yorum sorularında daha başarılı olur. Bu rehberde, sınavda sık geçen TYT AYT felsefe kavramlarını tek listede bulacaksınız.

Felsefe Kavramlarını Nasıl Kullanmalısınız?

Kavramları ezberlemek yerine, her kavramın hangi düşünür ve hangi konuyla ilişkili olduğunu not edin. Sorularda genelde kavram tanımı, örnek verilmesi veya kavramların karşılaştırılması istenir. Listeyi konu konu (bilgi felsefesi, varlık felsefesi, ahlak felsefesi vb.) çalışırsanız TYT AYT felsefe kavramlarını daha kolay özümsersiniz.

TYT AYT Felsefe Temel Kavramlar Listesi

Aşağıda TYT ve AYT felsefe müfredatında geçen temel kavramlar ve kısa açıklamaları yer almaktadır. Listeyi sınav öncesi tekrar için kullanabilir, eksik gördüğünüz kavramları kendi notlarınızla tamamlayabilirsiniz.

FELSEFE: Bilgelik sevgisi; varlık, bilgi ve değer üzerine sistemli düşünme etkinliği.

FİLOZOF: Felsefe yapan, sorgulayan ve temellendiren düşünür.

BİLGİ: Doğru ve gerekçelendirilmiş inanç.

DOĞRULUK: Bir yargının gerçekliğe uygun olması.

GERÇEKLİK: Zihinden bağımsız olarak var olan her şey.

HAKİKAT: Değişmeyen, mutlak doğru.

EPISTEMOLOJİ: Bilginin kaynağını, sınırlarını ve doğruluğunu inceleyen felsefe dalı.

ONTOLOJİ: Varlığın ne olduğunu ve türlerini inceleyen felsefe dalı.

METAFİZİK: Fizik ötesi varlık ve gerçeklik alanını inceleyen felsefe alanı.

ETİK: Ahlaki değerleri ve eylemleri inceleyen felsefe dalı.

ESTETİK: Güzellik ve sanat felsefesi.

SİYASET FELSEFESİ: Devlet, iktidar, adalet ve özgürlük kavramlarını inceleyen alan.

BİLİM FELSEFESİ: Bilimin yöntemini ve yapısını inceleyen alan.

MANTIK: Doğru düşünmenin kurallarını inceleyen disiplin.

A PRİORİ: Deneyden bağımsız bilgi.

A POSTERİORİ: Deneye dayalı bilgi.

RASYONALİZM: Bilginin kaynağı akıldır görüşü.

EMPİRİZM: Bilginin kaynağı deneydir görüşü.

KRİTİSİZM: Bilginin hem akıl hem deneyle oluştuğunu savunan görüş.

DOGMATİZM: Bilginin kesin ve sorgulanamaz olduğunu savunan anlayış.

SEPTİSİZM (Kuşkuculuk): Bilginin kesinliğinden şüphe eden yaklaşım.

POZİTİVİZM: Yalnızca deneysel bilginin geçerli olduğunu savunan görüş.

PRAGMATİZM: Doğruyu faydaya göre değerlendiren görüş.

REALİZM: Varlığın zihinden bağımsız olduğunu savunan görüş.

İDEALİZM: Varlığın zihinsel olduğunu savunan görüş.

MATERYALİZM: Gerçekliğin maddeden ibaret olduğunu savunan görüş.

FENOMENALİZM: Varlığın algılardan ibaret olduğunu savunan görüş.

SANI: Kesin olmayan bilgi, kanaat.

İNANÇ: Doğruluğu kesin kanıtlanmamış kabul.

TEMELLENDİRME: Bir düşünceyi gerekçelendirme.

TUTARLILIK: Çelişki içermeme durumu.

ÇELİŞMEZLİK: Bir önermenin aynı anda hem doğru hem yanlış olamaması.

ÖNERME: Doğru ya da yanlış değeri taşıyan ifade.

ARGÜMAN: Bir sonucu destekleyen önermeler bütünü.

TÜMDENGELİM: Genelden özele akıl yürütme.

TÜMEVARIM: Özelden genele akıl yürütme.

ANALOJİ: Benzerlikten hareketle akıl yürütme.

TÖZ: Değişmeyen öz.

NİTELİK: Bir varlığın özelliği.

NİCELİK: Ölçülebilir özellik.

ÖZ: Bir şeyi o yapan temel özellik.

VARLIK: Mevcut olan her şey.

HİÇLİK: Varlığın yokluğu kavramı.

OLUŞ: Sürekli değişim hali.

DETERMİNİZM: Her olayın neden-sonuç ilişkisiyle belirlenmiş olması.

İNDETERMİNİZM: Olayların zorunlu nedenlere bağlı olmaması.

OTODETERMİNİZM: İnsanın kendi kendini belirlemesi.

FATALİZM: Yazgıcılık; her şeyin kaderle belirlenmesi.

ÖZGÜRLÜK: Kişinin kendi iradesiyle seçim yapabilmesi.

SORUMLULUK: Eylemlerin sonuçlarını üstlenme durumu.

AHLAK: İyi ve kötü davranışları inceleyen alan.

ERDEM: Ahlaki açıdan iyi nitelik.

ÖDEV AHLAKI: Sonuçtan bağımsız olarak göreve dayalı ahlak anlayışı.

SONUÇÇULUK: Eylemi sonucuna göre değerlendiren anlayış.

FAYDACILIK: En çok faydayı sağlayan eylemi doğru kabul eden görüş.

NİHİLİZM: Değerlerin ve anlamın olmadığını savunan görüş.

HEDONİZM: Hazcılık; mutluluğu hazda gören anlayış.

EGOİZM: Bireysel çıkarı temel alan anlayış.

ALTRUİZM: Başkalarının iyiliğini önceleyen anlayış.

TEİZM: Tanrı’nın varlığını kabul eden görüş.

ATEİZM: Tanrı’nın varlığını reddeden görüş.

AGNOSTİSİZM: Tanrı’nın varlığının bilinemez olduğunu savunan görüş.

DEİZM: Tanrı’nın evrene müdahale etmediğini savunan görüş.

PANTEİZM: Tanrı ile evreni özdeş kabul eden görüş.

PANENTEİZM: Tanrı’nın evrenden büyük olduğunu savunan görüş.

POLİTEİZM: Çok tanrıcılık.

MONOTEİZM: Tek tanrıcılık.

ÜTOPYA: İdeal toplum tasarımı.

ANARŞİZM: Devletsiz toplum anlayışı.

LİBERALİZM: Bireysel özgürlüğü temel alan siyasal anlayış.

SOSYALİZM: Eşitliği ve ortak mülkiyeti savunan anlayış.

KAPİTALİZM: Özel mülkiyete dayalı ekonomik sistem.

ADALET: Hakça düzen ve eşitlik ilkesi.

EŞİTLİK: Bireylerin hak bakımından aynı olması.

EGEMENLİK: Yönetme yetkisi.

PARADİGMA: Bilimsel kabul ve anlayış çerçevesi.

BİLİMSEL YÖNTEM: Gözlem ve deneye dayalı sistemli araştırma yolu.

YANLIŞLANABİLİRLİK: Bir teorinin test edilebilir olması.

NESNELLİK: Kişisel görüşten bağımsızlık.

ÖZNELLİK: Kişisel yoruma dayalı olma.

ELEŞTİREL DÜŞÜNME: Sorgulayıcı ve temellendirici düşünme biçimi.

FENOMEN: Algılanan şey.

NUMEN: Algı ötesi gerçeklik (kendinde şey).

İDEA: Platon’a göre değişmeyen mükemmel form.

KATEGORİ: Zihnin temel kavram kalıpları.

BİLİNÇ: Farkında olma durumu.

BENLİK: Kişinin kendilik bilinci.

VAROLUŞÇULUK: İnsanın özünü kendi seçimleriyle oluşturduğunu savunan görüş.

ABSÜRD: Anlamsızlık durumu.

OTANTİK: Kendine özgü, sahici olma.

YABANCILAŞMA: Kişinin kendine veya topluma uzaklaşması.

TYT AYT Felsefe Kavramlar ile Sınavda Nelere Dikkat Etmeli?

Felsefe sorularında kavramın tanımı doğru verilmiş mi, örnek kavrama uyuyor mu, verilen cümlede kavram doğru kullanılmış mı gibi noktalara dikkat edin. Çeldiriciler genelde günlük dilde kullanılan benzer kelimeler veya yarım doğru tanımlardan oluşur. TYT AYT felsefe kavramlar listesini düzenli tekrarlayarak bu tuzaklara düşme ihtimalinizi azaltabilirsiniz.

Sonuç

TYT ve AYT felsefe kavramlarını öğrenmek, sınavda net kazanmanın en sağlam yoludur. Listeyi konu bütünlüğü içinde çalışın, mümkünse her kavram için bir örnek cümle veya soru tipi not edin. Sınav öncesi son hafta bu listeyi bir kez daha gözden geçirmeniz faydalı olacaktır.